Жер кодексіне енгізілген өзгерістер төңірегіндегі өзекті сұрақтарға жауап

Шетел азаматына Қазақстан жерінің бірде-бір сантиметрін сатып алуға жол берілмейді.

ҚР Президенті жанындағы Орталық Коммуникациялар Қызметі ҚР Жер кодексіне енгізілген өзгерістерге байланысты жиі қойылатын сұрақтарға жауаптар ұсынды.

1. Жерді жеке меншікке кім сатып алады?

Бірде бір шетелдік Қазақстан жерінің бір сантиметрін де сатып алуға құқығы жоқ. Тек қазақстандықтар ғана ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді жеке меншікке сатып алу құқығына ие. Біріншіден, жеңілдетілген (50%) бағамен, жалға берілген жерді 10 жылға ұзартумен және екіншіден аукцион арқылы сатып алуға құқы бар. Шетелдіктер үшін бұндай норма қарастырылмаған.

Ауыл шаруашылығы мақсатындағы қазіргі айналымдағы 100,8 млн. гектар жердің 1,3 млн. гектары, Қазақстан азаматтарының жеке меншігінде, ал   99,5 млн. гектар жер жалға берілген. Бұндай жерлерде әртүрлі егістік, майлық, дақылдық, жемдік, көкөністі-бақшалық, өнімдік дақылдар өсіріледі және бұндай жерлерде мал шаруашылығымен және ет-сүт өндірісімен шұғылдануға мүмкіндіктер бар. 2015 жылдың қорытындысы бойынша ауылшаруашылығы өнімдерінің қаржылай көлемі - 2,7 трлн. теңгені құрады.

99,5 млн. гектар жердің  шетелдіктерге  65 мың гектары ғана тиесілі. Бұл шамамен 0,06% - оның өзі жалға берілген. Оның ең көп  бөлігі, атап айтсақ 45 мың гектары – бірлескен кәсіпорындарға жалға берілген. Оларға қазақстандықтар тікелей иелік етеді.

Жалға берілген жерлердің кейбір өңірлер бойынша  жерді таратуы келесідей: Ақтөбе облысында  - 29 мың. га, Жамбыл облысында – 13,5 мың. га,  Ақмола облысында – 8,6 мың га.

Оның ішінде ресейліктер 10 236 га, Қытай резиденттері  - 282 га, ОАЭ - 859 га, Түркия - 7 га жерді жалдап отыр.

 

2. Заңнамада шетелдіктердің жерді меншіктеп алу мақсатында, заңды айналып өту мүмкіндіктерін болдырмау жолдары қарастырылған ба?

Заңнамада ауылшаруашылығы мақсатындағы жерлерді жеке меншікке сатып алуға тиым салған, сондай-ақ шетелдіктерге  салынған  шектеулердің айналып өту  тетіктері де  ескерілген.  

Егер де шетелдіктер жалған неке арқылы, ЖШС үлесін сатып алу арқылы немесе қайталама нарықта жерді сатып алу арқылы жерді жеке меншігіне сатып алуға тырысса, әділет органдары бұндай жағдайларды тіркеу үшін қабылдамайды.

Заң тұрғысында, бұндай тіркеусіз жер құқығына иелік те туындамайды.

Сонымен, әділет органдарындағы тіркеу рәсімдері арқылы шетелдіктер үшін белгіленген шектеулердің сақталуын бақылайды.

Сонымен бірге, заңнамалық шектеу туралы шетелдік азамат және әлеуетті сатып алушы нотариусқа келісім жасауға келгенде де анықтай алады.

Мемлекет нотариустың тыйым салуын, оларды жауапкершілікке тартумен белгілеген. Бұл кезде келісімдердің құқықтық салдары болмайды.

 

3. Қоғамда,   шетелдіктер  жерге жеке меншік құқы бар қазақстандық заңды тұлғаның үлесін сатып алу жолымен жер телімдерін алуы мүмкін деген қауіп бар. Бұл солай ма?

Бұл мәселені екі жақты қарауға болады.

Біріншіден. Егер де шетелдік сатып алатын үлес 50%- тен асатын болса, онда бұндай заңды тұлғаның жер телімдері  үш айдың ішінде қайтарылуы керек немесе жер пайдалану (жалға беру) құқығы қайта хатталуы қажет.

Бұл талапты орындамаған кезде, Әкімдік жер телімдерін мемлекетке қайтару туралы шағым береді.

Мемлекет өз кезегінде бұндай фактілерді ақпараттық жүйелердің бірлескен іс қимылы арқылы анықтайтын болады. Ондай ақпарат заңды тұлғалар үлесінің мөлшері және барлық заңды тұлғалар  – жер телімінің иелері туралы мәліметтерден тұрады.

Егер де жеке меншігінде жер құқығы бар заңды тұлғалар анықталған кезде, шетелдіктердің үлесі 50%-тен  асса, бұл ақпарат әкімдікте  жерді алу үшін, жер телімін жалға беру құқығын қайта қарау  немесе сотқа шағым беру арқылы қайтара алады.

Екіншіден. Егер де шетелдіктің үлесі 50% -тен кем болса, заңды тұлға үшін ештеңе болмайды.

 

4. Егер де, шетелдік 50%-дан аз үлес сатып алған болса, бұндай заңды тұлға шектеуді айналып өтпей ме?

Бұл күмәнді сейілтсек.

Азаматтық кодекске сәйкес, бұндай шетелдік – заңды тұлға иесі оның мүлкіне, оның ішінде жер теліміне де құқығы болмайды, тек  жарғы капиталындағы үлес құқығына ғана ие.

Басқа сөзбен айтқанда, бұндай жер телімдерінің  иелері  шетелдік азамат  емес, заңды тұлға – біздің заң бойынша қызметін жүзеге асыратын және осы жерде салық төлейтін Қазақстан резиденті болып табылады.

Егер де шетелдік  қатысушылар құрамынан шыққысы келсе және өзінің жер үлесін алғысы келсе, оған ондай мүмкіндік жоқ, өйткені ол жер құқығын тіркей алмайды.

Бұл жағдай - заңды тұлға қатысушысы жұбайлар болып, оның біреуі шетелдік болған жағдайға да өз күшінде қала береді.

Сондай-ақ Акционерлік қоғам сияқты ерекше формадағы құқықтық-ұйымдарды ескеруіміз керек. АҚ-да үлестер болмайды, барлық мүлік, нарықта құнды қағаз саналып, емін-еркін айналыста бола алатын акцияларда сақталғандықтан, биржаларда саттыққа шығарылады және сатылып алынады. 

Бұл кезде шетелдікке тиісті акция үлесін бақылаудың қажеттілігі жоқ, өйткені тіпті акцияның 100% иесі шетелдік акционердің өзі де  жерді өзінің меншігіне ала алмайды.

Айтылғандарды түйіндей келе, ауылшарушылығы мақсатындағы жерлердің жеке меншік құқы тек қазақстандық компания еншісінде болады және ол қатысушы құрамынан шыққан кезде  жер телімімен емес ақшалай түрде төленетін заңды тұлға үлесіне ғана құқы бар.

 

5. Жерді кім жалға алады? 

Жаңа жер заңнамасы бойынша шетелдіктерге конкурс арқылы берілетін болады. Үкімет облыстың әрбір ауданы бойынша шетелдіктер үшін бір адамға берілетін жердің ең төменгі мөлшерін бекітеді. Мысалы, Ақмола облысында, Шортанды ауданында – бұл  1000 га. Конкурс ережесі бойынша, әлеуетті жалға беруші міндетті түрде жерді пайдалану жоспарын тапсыру қажет. Мемлекет конкурстың өтуіне кепілдік береді. Егер де шетелдік біздің талаптарды бұзатын болса, біз олармен жасалған келісім - контракты бұзуға  және олардан жерді қайтарып алуға құқымыз бар. Ауыл шаруашылығы жерлерін тиімді пайдалану ережелерімен Сіз мына сілтеме бойынша: http://adilet.zan.kz/rus/docs/V1500011549 таныса аласыз

 

6. Мемлекет жерді қайтарып алуға құқылы ма?

Иә, қайтарып алуға құқылы. Егер де, жер өңделмесе, жердің үстінде өнім өндірілмесе, яғни мақсатты түрде пайдаланылмаса, мемлекет жерді қайтарып алуға құқы бар.

Екіншіден, сапаға жүргізілген бақылаудың көрсетуі бойынша, егер жер тиісті тәсілмен пайдаланылмаса (тыйым салынған химикаттар қолданылса), нәтижесінде жер құмға айналады. Жерді сондай-ақ, жырқыштар мекендеген жағдайда да алып тасталады. Бұл шаралардың барлығы жердің жеке меншікте немесе жалда болуына қарамастан қолданыла береді.

 

7. Қазақстан азаматы жерді сатып немесе жалға алуға құқылы ма? 

Иә, құқылы. Қазақстандықтар үшін ерекше жеңілдік жағдайлары қарастырылған: жалға берілген жерді 10 жылға дейін ұзартылған мерзімде, жарты бағасына сатып ала алады. Ал шетелдіктер үшін мұндай ереже қарастырылмаған. 

 

8. Қазақстандықтарға немесе шетелдіктерге жалға берілген жер олардың жауапкершіліксіз пайдалану  әрекетінен тозуға  және тыйым салынған химикаттармен улануға ұшыраса, жалға берілген жерге не болады? Бұл жағдайды кім және қалай бақылауға алады? 

Песицидтер тізіміне ресми енгізілмеген химикаттарды пайдалануға Қазақстан заңнамасы тыйым салады.  Ауыл шаруашылығы министрлігінің агрохимия қызметі мен  Әкімдіктердің жер инспекциялары жер қыртысы мен оның жағдайын үнемі бақылауда ұстайды. 

Заңнаманы бұзған жағдайда жерді қайтарып алуға дейінгі қатаң шараны қолданады. 

Жер заңнамасын сақтау жөніндегі Әкімдіктердегі бақылау органдары тарапынан агроөнеркәсіптердегі кешендерге тиесілі жер телімдеріне тексерулер жүргізілді. 2015 жылы және 2016 жылдың бірінші тоқсанында жүргізілген тексерулер ауыл шаруашылығы мақсатындағы 263,9 мың га жердің тиімсіз пайдаланылғанын анықтады.  

Өткен жылы  187 меншік иесі мен жерді пайдаланушыға жер заңнамасын бұзғандығы үшін ескерту жасалды, оның ішінде 171 субъект, 169,5 млн. теңге көлемінде айыппұл түріндегі әкімшілік жауапкершілікке тартылды. 

2016 жылдың бірінші тоқсанында 7 меншік иесі мен жерді пайдаланушыға жер заңнамасын бұзғандығы үшін ескерту жасалып, оның ішінде  5 субъектіге, әкімшілік жаза тартылып, 106 мың. теңге көлемінде айыппұл салынды. 

 

9. Жер қанша тұрады?

Жер телімінің нақты құны базалық ставкаға сәйкес анықталады.

Жер телімі жағдайының сапасына, орналасқан жеріне, сумен қамтылуына, қызмет көрсету орталығынан алыс-жақындығына және т.б. техникалық мүмкіндіктерге байланысты базалық ставкаға түзету коэффициенті қолданылады. 

Мысалыға, жер телімі елді мекеннен, инфрақұрылым нысанынан алыстаған сайын, коэффициенті де төмендейді. 

Әрбір жер телімінің жеке құны бекітіледі. 

Жер телімінің қорытынды бағасы аукцион арқылы анықталады. 

 

10. Бір адам қанша жерге иелік ете алады? 

Бір әкімшілік ауданның шеңберінде ауылшаруашылық мақсатында жеке меншікке және жалға берілетін жер телімінің ең төменгі шекті көлемі бекітілді. Жер телімінің ең төменгі шекті көлемі туралы ақпаратты adilet.kz. сайтынан білуге болады. 

 

11. Қазақстандықтардың аукционда жерді сатып алып,  оны шетелдікке қайта сатуға құқығы бар  ма?   

Жоқ, сата алмайды. Бұған заңнамамен тыйым салынған.  

 

12. Аукциондар мен конкурстар ашық әрі әділ өтеді дегенге күдігіміз бар. Осы бағытта қандай шаралар жүргізілуде? 

Сатуды ұйымдастырудың тәртібі заңмен нақты бекітілген, аукцион – Қазақстан азаматтары үшін, конкурс – шетелдіктер үшін жүргізіледі. 

Сатуды ұйымдастырудың тетігі жерді бөлуде жемқорлыққа жол бермейді. Өткізілетін аукциондар өз кезеңінде жариялылықты,  әлеуетті сатып алушылардың арасындағы ашық бәсекені қамтамасыз етеді.  

 

13. Еліміздегі шетелдіктердің  жұмыс күшінің үлес салмағын кім бақылайды?  Бірлескен кәсіпорындарды құруда шетелдіктер барлық жұмыс орнын иемденіп алады деген қауіп  жоқ емес.

Шетел азаматтарының Қазақстанға келуі жөнінде мына бір жәйтті түсіндіре кетсек, Елімізге  келуші шетелдіктер саны соңғы 5 жылда мүлдем өзгеріссіз қалып отыр. Жыл сайын біздің республикамызға орта есеппен түрлі мақсатта бір миллионнан астам шетелдік азаматтар келеді (тіркеледі). Бұлар туристер, іссапармен келушілер, студенттер, жұмысшылар және т.б. Олардың басым бөлігі  (80-90%) – ТМД елдерінің азаматтары.  

Қазақстандағы шетелдік жұмысшылардың қызметі квота арқылы реттеледі, яғни үкімет қаулысымен біздің елімізге табыс табу үшін келген шетелдіктердің ең жоғарғы саны белгіленеді.  Бұл квота экономикалық белсенді тұрғындардың 0,7%-нан асып кетпейді. Мысалы, 2016 жылғы квота 63 мың адамды қамтиды. Өткен жылы да  квота мөлшері жоғарыдағы көрсеткішпен шамалас болды, 2015 жылы 32 мың адамға елге кіруге рұқсат  берілді. Сонымен, квотаның 50% игерілді.  

Осыған байланысты, квота отандық еңбек нарығында көрініс тауып отырған  тапшылықты жоюды,  еңбек нарығына білікті жұмысшыларды тартуды көздейді.  Олардың тек 2054 адамы ауылшаруашылық жұмыстары үшін келді. 

 

14. Қазақстан жерін жалға алушы шетелдік жер пайдаланушы өзінің отандастарын бірлескен жұмысқа тарта ала ма? 

Қазақстанға шетелдік жұмыс күшін тарту, мемлекет бекіткен жылсайынғы квотамен шектелген және тек білікті жұмысшыларды ғана қамтиды.  2016 жылғы  квота 63 мыңды адамды құрады және қазақстандық жұмысшылар санының 0,7%-нан аспайды. Шетелдіктердің біздің елімізде болу рұқсаттарының жарамдылығы жылдан аспайды, мерзімі өткен кезде олар Қазақстан аумағынан шығарылады.

Бұдан басқа, шетелдік жұмысшылардың саны осы немесе өзге кәсіпорында жұмыс жасайтын жұмысшылардың жалпы санының 10% - нан аспауы қажет. Бұл норма тек қана жұмыс берушілерге қатысты. 

 

15. Заңдамалық нормаларды енгізу кезінде қазақстандықтар бұрын жалға алған жерлерінен айырылып қалмайды ма? 

Қабылдаған заңнамада бұрын жерді жалға алып келген пайдаланушылардың құқығы бұзылмайды.  

Жалға алған жерлерін дәл қазір сатып ал деп ешкім күштемейді. Жалға алу мерзімінің аяқталуына дейін еркін пайдалануға толықтай құқылы. 

Сонымен бірге, жер пайдаланушының бұрын жалға алған жер телімін жеке меншігіне 50% жеңілдікпен сатып алу құқығын береді. Бұдан басқа, аталған сомманы 10 жылға ұзартылған мерзіммен рәсімдеп, төлеуге болады. 

(2015 жылдың 2 қарашасындағы ҚР Заңына сәйкес «Қазақстан Республикасының Жер кодексіне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы»,  Жер кодексінің 171 - бабы).

 

16. Мен ауылда тұрамын және жер сатып алғым келеді. Бұл үшін мен не істеуім керек? 

Біріншіден, ақпараттар легінен хабардар болып, хабарландыруларды қадағалап отыру қажет. Әкімдіктер аукционның өтуі туралы хабарландыруларды аукцион өткізілетін күннен күнтізбелік  он бес күн бұрын  кешіктірмей жариялайды. Аукционға сатылуға қойылған жер телімдері туралы хабарландыруларды облыстық мерзімді басылымдардан, әкімдіктің арнайы сайттарынан, Элекетрондық үкімет платформасынан табуға болады.  

Аукционға қатысу үшін міндетті түрде әкімдікке өтініш беру қажет. 

2016 жылдың 1 шілдесінен қазақстан азаматтары үшін 1,7 млн. га ауылшаруашылық жерін аукционға шығару жоспарланып отырғанын ұмытпаңыздар.  

 

17. Мен – кәсіпкермін. Мен жердің сапасы және оны не үшін пайдалану қажет екендігі туралы ақпараттарды қайдан алсам болады? 

Аукционды өткізу туралы хабарландыру жер телімі туралы, сондай-ақ, сапалы сипаттамалары мен жерді пайдаланудың мақсаты туралы  мәліметтерді қамтуы қажет. 

 

18. Қазақстанға ауыл шаруашылығы үшін шетелдік инвестицияларды тартудың қажеттілігі неде?  Біз өз жерімізді өзімізі игере алмаймыз ба? 

Отандық ауыл шаруашылығының дамуына қарамастан, біздің елімізде пайдаланылмай жатқан мүмкіндіктер өте көп. Мысалға, Қазақстан 147 млн. гектар жайылымдық жерге ие және сиыр етін көп тұтынатын елдермен шекараласады. Бұл елдер, 2014 жылы сиыр етін 4 млрд.тан астам АҚШ долларына сатып алған Ресей және Қытай мемлекеттері. Бұндай әлеуетті тұтынушылардың алдында, біз бар мүмкіндігімізді пайдалана алмай отырмыз.

Бұған себеп неде? Басты себеп – жоғары өндірістік қаржы шығындармен, өтімділігінің үлкен мерзіммен байланысты ауыл шаруашылықтағы инвестицияның жетіспеушілігі, ауылда ауылшаруашылық өнімдерін қайта өңдеу мен сақтауды қамтамасыз ететін инфрақұрылымның жоқтығы, осы салаға сәйкес мамандардың аздығы.  

 Өз кезегінде инвестицияның жетіспеушілігі бірінші мынадан көрінеді, саланың төмен техникалық жабдықталуы (ауылшарушалығы техникасы паркінің 80% тозығы жеткен).

Екіншіден, қаржыландырудың төмендігіне байланысты көптеген шаруалар тыңайтқыштарды қолданбай, жердің құнарлы қыртысын бұзады.

Сонымен бірге, қазақтар тарихтан белгілі  білікті малшылар болған және фермерлер бүгінде бұл саланың бұрынғы әлеуетін қалпына келтіруде. Бұған инвестицияны тарту осы бағытты қарқынды дамытуға алып келер еді.

Сондай-ақ ауылшарушалығына келген инвестициялар 2015 жылы 167 млрд. теңгені құрады, бұл өнеркәсіпке келген инвестициялардан 23 есе төмен. Сондықтанда шетелдік компанияларды агроөндірісті дамытуға тарту жаңа агротехнологияларды, ауылшаруашылығы техникаларын, дәндік тұқымдарды, тыңайтқыштарды және тағы басқаларды енгізуге мүмкіндік береді. 

Біз қазақстандықтар, өзіміздің отандық ауылшараушылық өнімдерін, өз жерімізде өскен: ет, жеміс жидек, көкөністі  пайдаланатын боламыз. Ал шетелдік компаниялар бізге салық төлейтін болады, жұмыс орындарын құратын болады, ауылдың инфрақұрылымын жақсартады, біздің жұмысшылардың біліктілігін арттыруға көмектесетін болады. Біз азық- түлік қауіпсіздігін  қамтамасыз етуге, импортты алмастыруды төмендетуге, сондай-ақ экспорттық әлеуетті арттыруға тырысуымыз қажет.

2015 жылдың аяғында органикалық өнімді өндіру туралы заң қабылданды. Осы заң органикалық өнімнің жүйесін қалыптастыруға жәрдемдесуге және халықты жоғары деңгейдегі өніммен, ал өндірушіні әділ бағамен қамтамасыз етуге көмектеседі.  

Сонымен қатар оның ғаламдық алғышарттары да бар.

Біріншісі, ол халықтың өсімі. Халық санының өсімі туралы болжамдарға сәйкес, 2050 жылға қарай тамақ өнімін 60%-дан көп, ал дамушы елдерде қазіргі көлемнен 2 есе көп өндіруді қажет етеді.

Екіншісі, халықаралық ауылшаруашылығының әлеуеті деңгейінің төмендеуінен  тамақ өнімі дефицитке ұшырауы мүмкін.

Сондықтан да, Қазақстан әлемдегі  тамақ өнімінің тұрақтануы мен жақсаруына байланысты маңызды рөл ойнамақ.

Әлемдің тәжірибеде ауыл шаруашылығына бөлінген ақы- пұлдың өтімділігі кем дегенде 10 жылды құрайды. Ал бұл өндірістің әрі қарай дамуына ұзақ жылдар қажет.

Мысалы шетелдіктерге жерді жалға беру Ресейде - 49 жыл, ал Біріккен Араб Әмірлігінде - 99 жылды құрайды. Бұл тегіннен тегін емес. 

 

19. Азаматтық алу мәселесі (жалған некелер, Қазақстан Республикасының азаматымен некелескен тұлғалардың азаматтық алуы және олардың жер үлесін алуы)

Қазақстан Республикасының азаматтығына: Қазақстан Республикасының аумағында кемінде 5 жыл тұрақты тұрып келе жатқан азаматтар немесе Қазақстан Республикасының азаматымен некелескен адамдар (ең кемі 3 жыл) қабылдана алады. 

 Аталған норма Қазақстан Республикасы «Азаматтық туралы» Заңының  16 бабына сәйкес реттелген.

 Егер де, шетелдік азамат азаматтық алу мақсатында Қазақстан Республикасының азаматымен жалған некеге тұратын болса, оның азаматтық алу мәселесі жойылады.

 Бұл Қазақстан Республикасының заңнамасында нақты бекітлген. Атап айтқанда, Қазақстан Республикасының «Азаматтық туралы» Заңның  6 тармағы, 21 бабы: «Қазақстан Республикасының азаматтығын алуына негіз болған Қазақстан Республикасының азаматымен некесін сот жарамсыз деп таныса».

 

20. Ауыл шаруашылық жерлеріне жеке меншік құқығын енгізу ұзақ мерзімді жалға беруге қарағанда оның нәтижелі қолданылып жатқаны қандай объективті көрсеткіштермен дәлелденген?

Жеке меншік жері бар адам міндетті түрде өз жеріне жауапкершілікпен қарап, оны қолданады және жері арқылы табыс табады. Алайда, жерді жалға алып, ол үшін мардымсыз ақша төлеген Қазақстан азаматтары (орташа есеппен 200 тг/га), жерге қамқорлық тұрғысынан қарамайды.

Ауыл шаруашылығына инвентаризация жүргізу нәтижесінде 2012-2014 ж.ж.) 7,4 млн.га  аумағында 19,2 мың қолданылмаған жер учаскілері бар екендігі анықталған.Сонымен қатар, топырақ құнарлығының деңгейінің төмендегені белгілі болды.

Сараптама көрсеткендей заңнаманың бұзылуы көбінде жалға берілген жерді пайдалану немесе пайдаланбау кезінде туындайды. Өйткені жерді жалға алушы тұлғаның басты мақсаты – табиғи ресурс ретінде жердің құнарлы бөлігін эпайдалану болып тыбылады.

Қазіргі жерді жалға алушылардың біразы жерді адал пайдаланбайды және жерді өңдеу кезінде қазіргі технологиялық мүмкіндіктерді  қарастырмайды.

Осыған орай, Ұлт жоспарының 35–ші қадамында ауылшаруашылық жерлерін тиімді пайдалану мақсатымен оларды нарықтық айналымға енгізу қарастырылған. 

 

21. Қазақстан Республикасының азаматымен некеге тұрған шетел азаматы иемденген жердің меншік иесі бола алады ма?

Заңда нақты бөліп көрсетлгендей: Ауыл шаруашылық жерлерге  жеке меншің құқығы Қазақстан Республикасының азаматына ғана беріледі, ал жалға алу құқығы – шетел азаматына беріледі.

Сондықтан некелік қатынастар жерге қатысты құқықтарға ықпал етпейді.

Қазақстандық ерлі-зайыптылар ажырасқан жағдайда (зайыбының), жер бөлігі Қазақстан азаматының жекеменшігінде қалады, ал, шетелдік азаматта - жалға алумен шектеледі.

 

22. Егер: а) жерді шет елдік қаржыға қатысы барлар жерді меншікке алғаннан кейін біріккен – сатып алушы компаниялардың үлесі 50 пайызға дейін өссе б) ол жер кепіл ретінде шетелдік банкте тұрса, - ауыл шаруаларының алдағы уақыттағы жағдайы қандай болмақ?

Жер кодексінің 24 бабына сәйкес заңды тұлғалардың  жарғылық капиталында  шетелдіктер үлесі  50 пайыздан  астам болса, онда ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді тек  25 жылға жалға алуға мүмкіндігі бар.

Егер,  заңды тұлғаның шет елдік қорына қатысуы (үлесі) ұлғайған жағдайда, Жер Кодексінің 66 бабына сәйкес жер учаскесі шеттетіліп, немесе жалға алу құқығы үш ай мерзім ішінде қайта рәсімделуі тиіс.

Егер көрсетілген заңды талаптар орындалмаған жағдайда жергілікті атқарушы орган жер учаскесінің орналасқан жері бойынша сот органдарына  жер телімін мемлекет меншігіне өткізу жөніндегі шағымын жібереді.

Егер, қазақстандық жер телімі шетелдік банкке кепілдікке қойылған жағдайда, шетелдік банк жерді меншігіне алуға құқылы емес.

Анықтама:  Жер кодексінің 24 бабына сәйкес  (2016 жылдың  1 шілдесінен  бастап енгізілген өзгеріске сәйкес), шетелдік тұлғалар ауылшаруашылығына қатысты жерлерді 25 жылға жалға алып, тек қана уақытша қолдануға құқылы.  

  Мұндай жағдайда да Жер кодексінің 66 бабының 1 тармағына сәйкес шетелдік азамат үш ай ішінде жерді иеліктен шығаруға талаптанып немесе жер құқығын қайта рәсімдеу керек. Бұл талаптар орындалмаған жағдайда облыстың жергілікті атқарушы органы, республикалық маңызы бар қалалар, астана, аудандар, облыстық деңгейдегі қалалар жерді орналасқан аумағына байланысты қайтарып алуға шағым түсіре алады. 

 

Ақпарат ҚР Президенті жанындағы Орталық Коммуникациялар Қызметімен ұсынылды

Суретті түсірген: Рахим Қойлыбаев